Deze site is ontstaan naar aanleiding van het evenement Lean, Mean & Green dat plaatsvond op 29 november 2010 in de Rotterdamse Schouwburg. De website is een platform voor culturele organisaties die aan de slag willen met duurzaamheid.
Heeft u inspirerende tips? Laat het ons dan weten via creativity2business@cultuur-ondernemen.nl
Door: Eva Peeters van BAM, Instituut voor beeldende, audiovisuele en mediakunst (Belgie)
Voor meer informatie over BAM en activiteiten op het gebied van duurzaamheid en cultuur, zie: www.kunstenecologie.be.
Eind november, ondertussen alweer een goeie maand geleden, woonde ik in Rotterdam de conferentie ‘Lean, Mean and Green’ bij. De conferentie was voornamelijk gericht op zakelijke leiders van kunst- en cultuurorganisaties, vakkundig gelokt met de ondertitel ‘Bespaar kosten en verdien geld met duurzaam cultureel ondernemen’. Na een korte plenaire sessie, waar enkele mensen en organisaties zichzelf kwamen voorstellen, kon je deelnemen aan twee ronde tafels uit een totaal van twaalf. Aan de tafels waar ik voor koos, werd enerzijds het ontwikkelen van een duurzame strategie (waar begin je en met wie werk je samen?) besproken onder leiding van Erwin Dolmans van Philips, en anderzijds het recupereren en upcyclen van tentoonstellingsmateriaal onder leiding van Jennifer Tel van Museumplaats.nl.
Cultuur-Ondernemen, de initiatiefnemer van de conferentie, koos er duidelijk voor om het doemdenken en de onheilspellende berichten even naast zich neer te leggen en te focussen op het (financiële) winstplaatje. Hoewel iemand als Egbert Vennik van Van Gansewinkel snel nog eens de urgentie van een transitie aanhaalde door te refereren aan de nakende materiaalpieken (zilver: nog 9 jaar, koper: nog 30 jaar, piekolie is mogelijk al gepasseerd in 2008), was het toch voornamelijk de bedoeling om de (financiële) voordelen van energiezuinigheid en duurzaamheid in het algemeen te illustreren en good practices (o.m. van de Rotterdamse Schouwburg, die gastheer was van de conferentie) uit te wisselen van hoe organisaties duurzame keuzes maken en wat hen dat oplevert.
Hoewel ik weinig echt nieuwe zaken hoorde, nam ik uit de conferentie enkele interessante initiatieven en denkpistes mee naar huis.
Museumplaats.nl is een kleine organisatie die draait rond een ‘zoekertjes’-website voor het uitwisselen, recupereren en upcyclen van tentoonstellingsmateriaal, theater- en filmdecors en ander materiaal dat gebruikt wordt in musea, theaters en kunstorganisaties.
Er staan te veel meubels en materiaal te verkommeren in depots, zaken worden weggegooid, tentoonstellingen worden opgebouwd zonder na te denken of het materiaal daarna opnieuw gebruikt kan worden – desnoods door anderen. Museumplaats.nl wil met haar initiatief mensen en organisaties bewuster laten nadenken over decors en tentoonstellingsopbouw, afval en recuperatie. Ook organisaties in Vlaanderen kunnen zich aansluiten bij museumplaats.nl en beroep doen op hun diensten (in geval van nood kan Museumplaats.nl het materiaal zelf komen ophalen en stockeren en zelfs foto’s trekken voor het plaatsen van het zoekertje).
Ook hier is het financiële voordeel het lokaas om duurzamer gedrag uit te lokken.
Erwin Dolmans van Philips stelde een concreet stappenplan voor waarmee je volgens hem tot een duurzame strategie komt. Alles begint bij het meten. ‘Meten is weten’ is een slogan die meermaals op tafel werd gelegd. Wat zijn de echte energieverslinders in je organisatie? Vaak is dat niet bv. de podiumverlichting, die slechts af en toe en voor korte tijd aangestoken wordt, maar de permanente verlichting in de wc’s of bv. de kelder.
Uit de resultaten van de meting haal je enkele energieverslinders waar je je besparingspijlen op wilt richten. Daarna schrijf je in een heldere tekst uit wat je plan precies inhoudt, wat je strategie is: ‘onze organisatie wil duurzaam worden en in 2020 willen we de volgende zaken bereikt hebben’. Vervolgens kan je met die tekst partners benaderen en uitnodigen om samen te werken. Zo kan je bedrijven vragen om materiaal te sponsoren of kan je via je eigen inspanningen een wisselwerking bekomen met een stad of gemeente die vaak zelf werkt aan een duurzaamheids- of klimaatplan. En tot slot moet je je publiek informeren en de genomen maatregelen zichtbaar maken zodat je het publiek meeneemt in je zoektocht naar een duurzame werking.
Dat belang van communicatie over en het zichtbaar maken van duurzame inspanningen is een belangrijk en steeds weerkerend aandachtspunt. Kunstorganisaties voelen te vaak een schroom om uit te pakken met een groen imago. Ze willen geen deel uitmaken van de greenwashing machine en wachten op de ultieme ingreep, die hen hét groene bestaansrecht zal geven om te communiceren over de inspanningen die ze onderweg naar die absolute, duurzame organisatie allemaal geleverd hebben. In hun angst om als charlatans ontmaskerd te worden, zien ze het belang van dat groeiproces over het hoofd. Zowel andere organisaties (door het delen van good practices, uitwisselen van tips, het vervullen van een pioniersrol) als het publiek moeten kunnen meegroeien in dat proces. Een van de belangrijkste opmerkingen die op dergelijke klimaat- en duurzaamheidsbijeenkomsten in de culturele sector steeds naar boven komen, is namelijk de nood aan praktijkervaringen, tips en concrete actievoorstellen. Maar ook het belang van het publiek wordt onderschat. Zo heeft de Rotterdamse Schouwburg al uitgerekend dat tijdens een voorstelling 20 procent van hun CO2-uitstoot van de Schouwburg zelf komt, maar 80 procent (!) van het publiek. Het uitdragen van een groene filosofie als organisatie is dus van groot belang om ook je publiek te inspireren tot duurzame keuzes.
De voordelen van Duurzame HR
Lees hier een interview met Rob van Hattum van NEMO over duurzame activiteiten.
6 december vond Duurzaamheid: On Stage! plaats een evenement over duurzame prodiumtechnologie georganiseerd door VPT.
Bron: website VPT.
Kunnen we podiumtechniek duurzaam maken en zo een bijdrage leveren aan een groene toekomst? Ja, gelukkig kan dat. Maar hoe dan? Welke ultramoderne, duurzame middelen rollen er op dit moment uit de fabriek? Hoe werken die en wat zijn hun artistieke prestaties? En wat zijn de financiële gevolgen?
Het VPT-symposium Duurzaamheid on stage! op 6 december a.s. geeft u vanuit verschillende invalshoeken informatie die u raakt.
Onder leiding van ‘Vroege Vogels’ ex-presentatrice Andrea van Pol, een vrouw met gevoel voor groen en humor, leggen we een vrijwel directe lijn naar Al Gore, horen we de resultaten van het VPT-onderzoek naar duurzame podiumbelichting, beluisteren we ervaringen en de ecologische drive van collega’s die al duurzaam werken en kunnen we ‘hands-on’ de modernste middelen bekijken en vragen en ervaringen uitwisselen.
De dag begint met een aansprekende eye opener. Mimegezelschap Schwalbe die in 2010 de prijs voor het groenste ontwerp ontving, ondersteunt met een gedeelte uit haar voorstelling ‘Op eigen Kracht’ de keynote speaker.
Keynote speaker Aart van Veller, die onlangs de Communication Award 2010 won, is klimaatambassadeur, gesprekspartner van wereldleiders als Al Gore, en ondernemer. Hij volgde zijn passie en startte ‘Wij zijn koel’, een adviesbureau dat organisaties helpt om klimaatneutraal te ondernemen. Grote ondernemingen als MTV en Discovery Networks zijn klanten van Wij zijn koel.
In het plenaire gedeelte worden de uitkomsten van het onderzoek naar duurzame podiumbelichting dat de VPT heeft uitgevoerd gepresenteerd. Is het zuiniger? Hoeveel kun je ermee besparen? Wat is de invloed op het artistieke beeld? Hoe ervaren technici en lichtontwerpers het werken met deze lampen? Zowel de wetenschappelijke onderzoeksresultaten van VSL (Dutch Metrology Institute) als de visie van de lichtontwerpers als de conclusies van de klankbordgroep van professionals komen aan bod. Extra actueel: hands-on demonstraties van de armaturen, die in het VPT-onderzoek zijn gebruikt, kunt u tijdens één van de middagsessie bijwonen. U kunt hier meer lezen over het onderzoek.
Lees hier meer over dit evenement.
Quick wins gebouw: Bart Brink (Royal Haskoning) en Robbert Baaij (Goudse Schouwburg)
Experts tijdens Lean, Mean & Green op 29 november: Wil Houtzager en Gerard Scheenstra (Cherry3Company)
Hieronder een aantal tips die naar voren kwamen aan deze tafel:
Egbert Vennik (Van Gansewinkel):
“Jaarlijks wordt er 40% meer aan grondstoffen verbruikt dan dat we hebben. Zo hebben we bijvoorbeeld nog maar voor 9 jaar zilver en voor 30 jaar koper.” “Een grote uitdaging ligt in hergebruik, om met gebruikte grondstoffen opnieuw iets te doen.”
Bart Brink (Royal Haskoning):
“Het is goed om niet alleen te denken in termijn van het verbruiken, maar we moeten kijken naar hoe je energie kan leveren.”
Michiel Soeters (Club Green):
“Duurzaamheid is een universeel thema, maar het is erg belangrijk om te kijken om ieder om een eigen manier hier aan bij te dragen.”
“Jongeren zien dat duurzaamheid essentieel is. Young potentials zullen eerder bij bedrijven gaan werken die oprecht met duurzaamheid bezig zijn dan bedrijven die hun ogen hier voor sluiten. Organisaties die zich met duurzaamheid bezighouden zijn dan ook vaak bruisende organisaties.”
Rotterdamse Schouwburg (Bert Determann):
“Wat uit onderzoek naar de CO2 footprint van de schouwburg blijkt, is dat 80% van de footprint van schouwburgen door de beweging van bezoekers afkomstig is, slechts 20% is wat je als schouwburg zelf doet.”
Het Groen Theater Project is een samenwerkingsovereenkomst tussen 13 theaters, podia en theaterproducerende organisaties en de gemeente. Doel is in 2025 50% minder CO2 uit te stoten ten op zichtte van 1990. Iedereen heeft zijn handtekening onder de overeenkomst gezet.
Lastig is dat niemand weet hij waar hij was in 1990 (zijn geen gegevens van) dus de doestelling is lastig haalbaar. Daarom wordt nu vanaf nu gemeten.
Niet iedereen gaat even snel. Maar dat hoeft ook niet. Het Luxor Theater bijvoorbeeld heeft net een nieuw gebouw en staat daarom niet te springen om daar meteen allemaal duurzame aanpassingen aan te doen. Het Luxor gaat dus langzamer dan bijvoorbeeld de Rotterdamse Schouwburg.
Veel theaters hebben vaak allerlei argumenten er niet mee bezig te zijn. En op zich zijn die ook wel waar (bijvoorbeeld dat er weinig geld is), maar er zijn enkele goede redenen om wel met duurzaamheid bezig te zijn:
1. Als theater communiceer je met je publiek op een onbewust niveau. Mensen komen naar het theater voor inspiratie. Daar moet je gebruik van maken: bewustwording kweken bij je publiek.
2. Theaters mogen niet achterlopen bij het bedrijfsleven.
Femke: Als er als gevolg van de bezuinigingen straks geen geld meer is, laten we wat we hebben dan niet verspillen aan bijv. energie.
Over de start van het project:
Femke is gaan praten met de gemeente: de Dienst Kunst en Cultuur en het Rotterdam Climate Initiative. Met hen was het vrij gemakkelijk iets op te starten. Daarna heeft Femke een brief gestuurd naar alle theaters met haar plan. Musea heeft ze in eerste instantie niet benaderd: alleen theaters. Daar ligt haar achtergrond. Inmiddels wordt de overeenkomst uitgebreid naar bijvoorbeeld dansgezelschappen (Scapino) en later ook naar musea.
Samen is er vervolgens gezocht naar gemeenschappelijke, haalbare doelstellingen. Het OBR dat in Rotterdam alle theatergebouwen bezit, heeft het opgepakt. Zij gaan nu eerst de theaters verduurzamen, als cluster. Het OBR biedt ook een scan. Dit is onderdeel van het “groene gebouwen traject’. Op basis van de uitkomst van de scan wordt een plan gemaakt.
Verder wordt er een gemeenschappelijke visie op duurzaam inkopen ontwikkeld. Fairtrade en biologisch is de richtlijn.
Binnen het Groen Theater project zijn nu diverse werkgroepen ontstaan. O.a.:
- Duurzame inkoop
- Meten en monitoren
- Green Key (of ander keurmerk) voor theater
Tips:
- Gebruik niet meer dan nodig is. Stel jezelf de vraag: wat verbruik ik dat niet nodig is? Waar heb ik zelf invloed op?
- Doe gewoon wat moeite!
- Reduce – Reuse – Recycle.
Het eerste waar men vaak aan denkt is een grijswater circuit voor de toiletten en een bewegingssensor. Of een groen dak. Meestal zijn het de (adjunct) directeuren en/ of de hoofden bedrijfsvoering die zich met het onderwerp bezig houden.
Bedenk dat niet de bezoekers je klanten zijn, maar gemeenten, sponsoren en subsidiënten. Hen moet je meekrijgen.
Vraag: wie adviseert Femke en de theaters over wat echt duurzaam is?
Tip: Industrial Ecologists weten vaak hoe het zit. De kennis is erg verdeeld. Green washing is lastig.
Tip: kijk eens naar de ISO 2600 certificering voor MVO.
En waarom draagt niemand uit dat hij er mee bezig is? Is gemiste kans.
Afsluiter van Femke: “Je kan er morgen al mee beginnen, echt!”
Zie ook de Gids van Greening Theatre London.
MVO is een kansrijke route voor de culturele sector, dat is duidelijk. Kosten besparen op energie, afval en vervoer en nieuwe kansen en meerwaarde creëren door Cradle-to-Cradle, Duurzaam HR en Verduurzaming van de zaken waar het eigenlijk om draait: tentoonstellingen, theater, muziek etc.
Vooral dat laatste is wat de culturele sector goed kan invullen, het is per slot van rekening de kern van de hele onderneming! Voor zaken als energie en vervoer zijn er al veel slimme oplossingen bedacht en in de praktijk gebracht waarvan je kan profiteren. Neem bijvoorbeeld een kijkje bij de projecten die DHV al heeft gerealiseerd zoals de grootste groene gevel van Europa in de Westblaak (http://www.dhv.nl/Nieuws/Nieuws/2010/2010-10-04-Grootste-groene-gevel-van-Europa-geopen), duurzaam renoveren zonder meerkosten (http://www.dhv.nl/Markten/Bouw/Duurzaam-bouwen/Verduurzaming-Bestaand-Vastgoed) of de nieuwe Vrede van Nijmegen zaal in het Museum Valkhof waar energiezuinigheid en klimaatbeheersing hand in hand gaan (http://www.dhv.nl/Projecten/2009/2009-01-01-Museum-Het-Valkhof). Samen kom je verder.
Voor de Cradle-to-Cradle geïnteresseerde biedt DHV tevens een 2-daagse introductiecursus aan op 31 januari en 7 februari 2011. (http://www.dhv.nl/Nieuws/Evenementen/2010/2010-12-06-Introductiecursus-Cradle-to-Cradle).
Tekst: Tobias Stöcker| CR Manager | Cradle to Cradle|Consultant | DHV B.V.